Inspiratiedag Jonge Mantelzorgers

Eerste inspiratiedag met en voor jonge mantelzorgers in Vlaanderen: luisteren, leren en verbinden

Op donderdag 5 maart vond in het Provinciehuis in Leuven een bijzondere dag plaats: de eerste inspiratiedag in Vlaanderen met en voor jonge mantelzorgers. Een 130-tal professionals uit onderwijs, welzijn, beleid en onderzoek kwamen samen om stil te staan bij de realiteit van jongeren die zorgen voor een familielid of naaste. Het werd een dag vol verhalen, inzichten, verbinding en inspiratie.

Een krachtig begin: "ik ben op 5"

De inspiratiedag begon met een welkomstwoord dat meteen de toon zette. Niet door een beleidsmaker of expert, maar door 3 jonge mantelzorgers zelf, die hun eigen woorden met het publiek deelden.

Ze herinnerden het publiek eraan dat één op vijf jongeren mantelzorger is. Jongeren die zorgen voor een ouder, broer, zus, vriend of andere dierbare. Jongeren die vaak sneller volwassen worden dan hun leeftijdsgenoten en die school, werk en zorg proberen te combineren. In hun verhaal werd duidelijk dat jonge mantelzorgers niet op zoek zijn naar medelijden. Wat ze vooral nodig hebben, is erkenning en begrip. Ruimte om jong te mogen zijn en gezien te worden als jongere, naast de verantwoordelijkheden die ze dragen.

Ze vertelden hoe ze soms tussen systemen vallen: te jong voor het zorgbeleid en nog te weinig aandacht in het onderwijs voor hun realiteit. Onderwijs moet niet alleen een plek zijn om te leren, maar het moet ook een plek zijn waar ze even kunnen ademen.

Jonge mantelzorgers zijn meer dan hun zorgrol. Ze zijn studenten/leerlingen, vrienden, collega’s en jongeren met dromen en talenten. Het was een indrukwekkend begin van de dag, waarin hun stem centraal stond. De toon was meteen gezet. Lees het volledige welkomstwoord hier.

Panelgesprek: begrip, herkenning en de complexe realiteit van jonge mantelzorgers

Na het welkomstwoord volgde een panelgesprek dat mee was voorbereid door jonge mantelzorgers zelf, zodat hun vragen, ervaringen en zorgen het gesprek vulden. Het panel werd gemodereerd door Riadh Bahri, VRT-journaalanker, die ook zijn persoonlijke ervaring deelde. Op zijn achttiende verloor hij zijn zus aan leukemie.

Het woord jonge mantelzorger bestond toen nog niet. Dagen na de dood van mijn zus had ik één gesprek met het CLB en daarna hoorde ik niets meer. Er was weinig begrip of ondersteuning, ook toen ze ziek was.” vertelde Riadh.

Zijn verhaal illustreert nogmaals hoe cruciaal erkenning, begeleiding en empathie zijn voor jongeren tijdens én na de zorgsituaties. Een vertrouwenspersoon of aanspreekpunt hadden veel voor hem kunnen betekenen.

Begrip en identiteit

Het panel startte met de vraag wat het betekent om “jonge mantelzorger” genoemd te worden. “Het is belangrijk dat jongeren weten dat ze jonge mantelzorger zijn. Het geeft (h)erkenning en maakt het mogelijk om hulp te vragen of te krijgen. Maar aan de andere kant voel je soms de druk: doe ik wel genoeg om jonge mantelzorger genoemd te worden? En wat vindt mijn mama van dit label?”

In het gesprek werd duidelijk dat de term jonge mantelzorger meer is dan alleen een naam. Het kan jongeren erkenning en zichtbaarheid geven, zowel voor henzelf als voor hun omgeving. Door het begrip leren jongeren dat ze ergens terechtkunnen, dat ze niet alleen staan en dat er ondersteuning bestaat. Tegelijk kan het label ook verwachtingen oproepen en soms als een extra druk aanvoelen.

Persoonlijke impact

“Mijn zorgrol heeft een groot deel van mijn leven beïnvloed. Het heeft me vroeg volwassen gemaakt, verantwoordelijk en coördinerend. Het is iets wat me gevormd heeft, niet iets waar ik me voor schaam,” zei een jonge mantelzorger.

“Tegelijk heb ik daar niet om gevraagd. Soms wordt gezegd dat sneller volwassen worden een ‘voordeel’ is, maar ik had ook graag gewoon een onbezonnen jeugd gehad,” zei een andere jonge mantelzorger.

De discussie maakte duidelijk dat er geen one size fits all bestaat: jonge mantelzorgers ervaren hun situatie elk op hun eigen manier. Net daarom blijft het essentieel om met de jongere zelf in gesprek te gaan en te luisteren naar wat hij of zij nodig heeft.

Herkenning in onderwijscontexten

In het secundair onderwijs zijn nog heel wat opportuniteiten om jonge mantelzorgers te (h)erkennen en ondersteunen. Door het mantelzorgvriendelijke scholenproject van Samana leren leerkrachten o.a. subtiele signalen herkennen:

“Een leerling zat steeds gefrustreerd in de klas. Niemand wist waarom. Door gesprekken aan te gaan en door te vragen, kwamen we erachter dat hij een zware mantelzorgsituatie had. Zo konden we hem beter ondersteunen.”

Ook in het hoger onderwijs worden signalen vaak opgevangen via gesprekken waarbij wordt doorgevraagd of plots veranderend gedrag, zoals verminderde aanwezigheid of prestaties. Studiecoaches gebruiken de inspiratiegids ‘jonge mantelzorgers in het hoger onderwijs’ en het mantelzorgstatuut (specifiek voor hoger onderwijs) als praktische ondersteuning.

Rol van beleid en sensibilisering
Onderwijs en welzijn zijn onlosmakelijk verbonden als het over jonge mantelzorgers gaat. Vanuit beleid wordt er ingezet op preventie van mentale gezondheidsproblemen, maar er zijn nog veel kansen:
• Meer sensibilisering via studiedagen, infosessies en de week van de jonge mantelzorger
• Gebruik van het mantelzorgstatuut in het hoger onderwijs om flexibele ondersteuning te bieden
• Aandacht voor structurele samenwerking tussen onderwijs en welzijn om jongeren te herkennen en te ondersteunen

Publieksinteractie en misvattingen

Tijdens het gesprek werd ook het publiek betrokken. Op de vraag of jonge mantelzorgers “superhelden” zijn, reageerde de jonge mantelzorgers uit panel duidelijk maar ook met nuance: “Noem ons geen superhelden. Wij doen wat nodig is. Voor ons is het normaal. Het label superheld kan hoge verwachtingen creëren en het gevoel geven dat onze inzet altijd uitzonderlijk moet zijn, terwijl het vaak gewoon is. Wat we echt nodig hebben, is ondersteuning zodat we het kunnen blijven volhouden.”

Vervolgens gaf het publiek aan dat veel mensen in hun omgeving niet weten wat jonge mantelzorg inhoudt. In netwerken van familie, vrienden en collega’s is kennis over de situatie van jongeren vaak beperkt, waardoor erkenning en begrip soms uitblijven.

Lunch en standenmarkt

Tijdens de lunch konden deelnemers kennismaken met verschillende organisaties op de standenmarkt. Dit moment bood ruimte om ervaringen uit te wisselen, nieuwe contacten te leggen en inspiratie op te doen.

Verdieping in de namiddag

In de namiddag konden deelnemers kiezen uit een breed nationaal en internationaal aanbod van workshops, met sprekers uit Nederland en Londen (Anna May van het Student Grief Network). De sessies behandelden diverse thema’s rond jonge mantelzorg gericht op mentale belasting, ondersteuning in secundair en hoger onderwijs, cultuursensitieve begeleiding, mentale gezondheid en inspirerende voorbeelden uit Nederland. Zo kregen deelnemers heel wat info, inzichten uit onderzoek en internationale ervaringen om jonge mantelzorgers beter te herkennen, te ondersteunen en te begeleiden.

De informatie uit de verschillende workshops kan je per workshop hier terugvinden:
- Pedro De Bruyckere over mentale belasting bij jonge mantelzorgers
- Ondersteuning van jonge mantelzorgers in het secundair onderwijs
- Ondersteuning van jonge mantelzorgers in het hoger onderwijs
- Voorbeelden over de grens: jonge mantelzorgers in Nederland
- Mentaal welbevinden versterken bij jonge mantelzorgers
- Cultuursensitieve ondersteuning van jonge mantelzorgers
- Samenwerken als team

The next steps…

De inspiratiedag maakte duidelijk dat jonge mantelzorgers nog te vaak onzichtbaar blijven terwijl ze een belangrijke rol opnemen in onze samenleving. Tegelijk toonde de dag ook hoeveel engagement, bereidheid en expertise er is om hen hierin beter te ondersteunen.

Door jonge mantelzorgers zelf een stem te geven en verschillende sectoren samen te brengen, werd een belangrijke stap gezet richting meer erkenning, begrip en ondersteuning.

Want achter elke 1 op 5 schuilt een jongere met een verhaal met dromen en een mooie toekomst.